Çocuğumun gelişiminde sorun var!

Otizm birçok gelişimsel sorunla bir arada olur. Zekâ geriliği eşlik edebilir veya etmeyebilir. Dil gelişimini etkiler. Ekolali, mutizm, şahıs zamirlerini karıştırma, dili sadece gereksinim ifade etme amacıyla kullanma görülür. Özel bir formu olan semantik-pragmatik bozuklukta mecazlar, deyimler, espriler, imalar anlaşılmaz. Dilin sosyal kullanımında ya da görgü kurallarına uygun kullanımında sorunlar vardır.

Otizm dil gelişimini önceleyen aşamaları ciddi şekilde etkiler. Yani uyarıcı belirtiler çocukların normal konuşmaya başlama yaşlarından önce mevcuttur. Buna rağmen ailelerin çoğu sıklıkla bu belirtileri tam olarak değerlendiremez ve yaşıtlarına göre dil gecikmesi olunca başvurur.

 

Erken dönemde, dil gelişimine ait sorunu haber veren öncül belirtiler şu alanlarda görülür:

  • Göz teması ve ortak dikkat sorunları
  • Yüz tanıma, yüzdeki duyguyu tanıma sorunları
  • Taklit becerisinin olmayışı
  • Jestlerin gelişmemesi
  • İşaret parmağı ile göstermenin olmaması
  • Yaşıtlarına ilgi göstermemesi
  • Oyuncaklarla ve nesnelerle ilgisinin anlamlı ve işlevsel olmaması
  • Şahıs zamirlerini (ben, sen, o) doğru ve yerinde kullanmama
  • Ekolalinin olması

Otizmle İlgili Sık Sorulan Sorular

Ailenin tutumu ile ilgisi var mı?

İhmal, ilgisizlik, kötü bakım, yetimhanelerde büyüme vb. otizm benzeri belirti ve sorunlara yol açabilir. Reaktif bağlanma bozukluğu bir dönem moda bir tanı olmuştur. Ama normal bir çocukta bu bozukluğun oluşması için gereken şartlar bir hayli ağırdır. Otizmli çocukların aileleri çocukları ile ilgilidirler ve sıcak kanlıdırlar. Öte yanda otizm genetiktir ve anne ve / veya babada otizm kırıntıları olabilir ve bu ebeveynliği etkiler. Ama hiçbir zaman tutumların, yaşanmış travmatik olayların otizme yol açtığı söylenemez. Çalışan annelerin suçluluk duyması gereksizdir. Çocuklarına gün içinde kaliteli zaman ayırabildikleri ölçüde endişelenmelerine gerek yoktur.

Televizyonla, tabletle ilişkisi

Otizme yatkın çocuklar görsel, dokunsal ve işitsel yanı zengin televizyon, cep telefonu, tablet gibi elektronik aletlere çok ilgi gösterir. Ama bu araçlara bağımlılık normal bir çocuğu otizmli hale getirmez. Olsa olsa yatkınlığı olan bir çocuğun belirtilerini ağırlaştırabilir. Ekran önünde geçirilen zamanların tüm çocuklarda sosyal iletişimi bozduğu kuşkusuzdur ama otizm oluşturacak şekilde değil. Ayrıca çocuklar kısa süreli olarak çizgi film izlemeliler. Sadece video klip ya da reklamlara büyülenmiş gibi takılmaları yanlıştır. Otizmli çocuk otizminden ötürü video klip ya da reklamlar gibi abartılı hızlı değişen resimlere ilgi duyar zaten.

Çocuğumun gelişimindeki bazı özellikler otizmi düşündürüyor, gerçekten otizmli midir?

Erken yaşlarda otizm bulguları normal gelişim çizgisi ile veya diğer gelişimsel bozukluklarla örtüşür. Zaman içinde durum netleşir. Bu nedenle geçici olarak atipik otizm tanısı konur. Örneğin gelişim sürecinde sadece otizm ya da otizm ve DEHB (Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu) çıkabileceği gibi, otizm belirtileri kaybolup sadece DEHB kalabilir.

Dönen çamaşır makinesine ilgisi ipucu mudur?

Bu uyarıcı, ama tanı koydurucu değildir. Normal çocuklarda da olabilir.

Kanat çırpma hareketi tipik midir?

Bu tip hareketler sadece otizmli çocuklara görülmez. Geçici olarak normal çocuklarda da görülür.

Hiçbir belirti tek başına otizm tanısı koydurmaz.

Otizmli çocuklarda otizmin tüm belirtileri gözükmeyebilir.

Otizmli hiçbir çocuk bir diğerine benzemez.

Aile, otizm, internet ilişkisi; internetteki bilgileri dikkatle kullanma

İnternetten bilgi toplamak ve bunlardan gerçekten faydalanmak mümkündür. Uzmanlarla görüşme sırasında merak edilen konuları belirleme ve diyalog zemini oluşturma açısından faydalıdır.

 

Erken tanının önemi

İnsan beyni küçük yaşta daha plastiktir, esnektir. Yanlış öğrenmeler bir kez oturdu mu düzelmesi zordur. Bu nedenle erken tanı ve yoğun müdahale başarılı olacaktır. Gelişmesinde sorun olan bir çocuk için daha fazla, daha dikkatli ve yönlendirici tutumlara gereksinim vardır. Özel eğitimler sırasında bunun kalıpları hazırlanır, anne ve babanın da aile ortamında buna devamı beklenir. Ev ödevleri verilir. Kimi tekniklerde haftada 40 saat eğitim önerilse de oyun çocuğunun öğrenme stiline fazla gelecek bu sistem yerine çocuğun gereksinimlerine göre optimal bir süre belirlenmelidir. Birçok çocukta bu ortalama haftalık 10 saat olabilir.

 

Özgül tanının önemi nedir?

Özgül tanı resmi haklardan yararlanmak için gereklidir. Uzun vadedeki seyri anlamak açısından önemlidir.

Asperger sendromu nedir?

Bugün sınıflamadan kaldırılmış bir tanıdır. Bunun bilimsel çevrelerde tartışması sürmektedir. Ama otizmin birçok alt tipi olduğu kuşkusuzdur. Asperger sendromu dahi bazı alt tiplere sahiptir. Bilimsel sınıflamalardaki değişiklikler zorunludur ama psikiyatri alanında bu açıdan yetersizlik çoktur.

 

Savant yetiler nedir?

Otizmli çocuklarda üstün yetiler görülebilir. Fransızcadan gelen bir sözcüktür. Bu yetenek resim, müzik, görsel bellek, matematik, satranç gibi alanlarda olabilir.

 

Otistik regresyonun dramatikliği

Normal gelişen bir çocuğun bazen birkaç ay içinde otizmli bir çocuğa dönüşümü bir aile için en dramatik olaylardan biridir. Otizmli çocukların yaklaşık üçte birinde otistik regresyon (gerileme) görülür. Neden olarak çevresel ve psikolojik etmenler gösterilse de henüz ne olduğu tam anlaşılamamıştır. Muhtemelen bağışıklık sistemine ait bir bozukluktan kaynaklanmaktadır.

Devekuşu mantığı

Otizmle ilgili sorunları görmezden gelmek devekuşu mantığıdır. Elbette sorunu kabullenememek ve bir süre ihmal etmek, görmezden gelmek anlaşılır ve doğal bir tepkidir. Ama bu reddediş uzarsa ve yapılması gerekenler yapılmazsa kayıplar olabilir.

 

Otizm nasıl bir hastalık, hastalık mı? Karakter özelliği mi? Bir varoluş biçimi mi?

Aslında insanlık için gerekli bir genetik zeminde mi gelişiyor?

Otizm şiddeti değişiklik gösteren bir hastalıktır. Hatta normal insanlara da bazı otizm belirtileri silik olarak gözükebilir. Erkek cinsiyetinde daha çok görülür. Otizm bazen bir hastalık değil; bir insanlık boyutu, bir insanlık durumudur.

Otizme neden olduğu düşünülen genler yaratıcılık ve orijinallikle ilgili genler olabilir. Tarih içinde insanlığın zor dönemlerinde aşılması güç görünen sorunlara çözüm bulabilen insanlar arasında otizmlilerin olma olasılığı yüksektir.

Otimzin biyolojik özellikleri uzmanlarla konuşularak öğrenilmelidir. Teknik konuların internetten öğrenilmesi çok yanıltıcı sonuçlara ve yargılara varılmasına neden olabilir.

Otizm her tür zekâ düzeyinde görülür ama otizmli çocukların zekâ değerlendirmesi titiz ve incelikli bir yaklaşım gerektirir.